ويلفرد مادلونگ ( مترجم : نمايى / قاسمى / مهدوى / ضابط )

127

جانشينى محمد ( ص ) ( فارسي )

در اين روايت ، مروان ذكر نكرده كه آيا عثمان واقعا به نفع زبير گواهى داده است يا نه ، و بعيد است كه او علاقه‌اى به اعلام اين موضوع داشته بوده است . با اين همه ، خاندان زبير ادعا مىكردند كه عثمان نياى آنان را به جانشينى خود منصوب كرده است . مصعب زبيرى ( ف . 236 ) روايت كرده است : « عثمان زبير بن عوّام را تا زمانى كه فرزندش ، عمرو ، به سن رشد برسد وصى خود ساخت ( أوصى عثمان . . . الى الزبير بن العوّام حتّى يكبر ابنه عمرو ) » « 1 » هر چند در اين روايت توضيح بيشترى دربارهء شرايط آن زمان داده نشده ، امّا به احتمال زياد روايت مربوط به همان زمان است . عمرو بن عثمان ، بزرگترين پسر خليفه كه در قيد حيات بود « 2 » در زمان خلافت عمر زاده شد . « 3 » بنابراين ، در آغاز خلافت عثمان او هنوز به بلوغ نرسيده بود . بعيد به نظر مىرسد كه عثمان در مرحله ديگرى پس از اين ، زبير را به جانشينى خود انتخاب كرده باشد . او ظاهرا در آغاز حكومت خود از زبير بسيار سپاسگزار بود ، چرا كه در امر انتخاب خليفه از او در برابر على عليه السّلام طرفدارى كرده بود ، هر چند كه با على عليه السّلام پيوند خونى نزديكى داشت و بدين سبب حاضر بود شهادت دهد كه زبير عزيزترين صحابى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بوده است . وصيت عثمان مبنى بر جانشينى زبير و سپس رساندن خلافت به پسرش عمرو احتمالا در آن هنگام به اطلاع همگان نرسيد . بىترديد برخى ديگر از صحابهء نخستين با اين انتخاب مخالفت و مقابله مىكردند . از آنجا كه عثمان اندك زمانى بعد بهبود يافت ، بهتر آن بود كه مسأله به دست فراموشى سپرده شود . پس از اين ماجرا در زمان خلافت عثمان ، او و خويشانش عمرو را جانشين مسلم خليفه مىدانستند ، « 4 » هر چند رسما

--> شكل ديگرى از اين روايت ، فرد ناشناخته‌اى زبير را فردى مىداند كه مردم خواسته‌اند و عثمان تأكيد مىكند كه زبير « سه برابر از تو بهتر است » ( تاريخ اسلام ، ج 7 ، ص 42 ) . ( 1 ) زبيرى ، نسب ، ص 106 ، و به نقل از او توسط بلاذرى ، انساب ، ج 5 ، ص 103 . ( 2 ) بلاذرى ( انساب ، ج 5 ، ص 106 ) عمرو را بزرگترين پسر عثمان مىداند ، كه احتمالا يعنى بزرگترين پسر عثمان كه در قيد حيات بوده است . مصعب زبيرى او را بزرگترين پسر عثمان كه فرزندانى داشته ، مىداند ( نسب ، ص 105 ) . ( 3 ) ابن حجر ، اصابه ، ج 1 ، ص 261 به نقل از كتاب النسب زبير بن بكّار . براى آگاهيهاى بيشتر ر . ك : پيوست 3 . ( 4 ) بنا به روايتى از سعيد بن عمرو بن سعيد بن عاص اموى كه عمر بن شبّه آن را نقل كرده ، وليد بن عقبه روزى در مجلس عثمان حاضر شد و در كنار او بر جايگاهش نشست . اندكى بعد حكم وارد شد و عثمان در